आफुलाई माकर््सवादको चौंथो तरबार भनेर दाबी गर्ने, पेरुको साइनिङ पाथका नेता डा.अबिमाइल गुजम्यान “गोन्जालो” को ८६ वर्षको उमेरमा शनिबार पेरुको शिका अस्पतालमा (जेलमा रहंदा) निधन भएको छ । उनी पेरुमा जनयुद्ध सञ्चालन गरे वापत २९ वर्ष देखि जेलमा थिए ।
दर्शनशास्त्रका प्राध्यापक डा.अबिमाइल गुजम्यान “गोन्जालो” को विश्व दृष्टिकोण माओवाद थियो । उनी माओ त्से तुङ्गको विचारबाट अति नै प्रभावित थिए । गोन्जालोले केही पटक माओकालिन चीन भ्रमण गर्ने अवसर पाएका थिए । र त्यस क्रममा उनले त्यहाँ दर्शन,राजनीति र सैन्य तालिम पनि पाएका थिए । सैन्य तालिमको क्रममा उनलाई जनयुद्द र जन सेना निर्माणका रणनीति र कार्यनीतिबारे सिकाइको थियो । सैद्धान्तिक पाठ सकिएपछि गोन्जालोलाई सैन्य क्षेत्रबारे प्रयोगात्मक ज्ञान दिन थालियो । जुन क्रममा एम्बुस कसरी गर्ने, आक्रमण कसरी गर्ने, सैन्य गतिविधि कसरी गर्ने र विस्फोटक पदार्थ कसरी संचालन गर्ने भनेर सिकाइयो । विस्फोटक पदार्थ निर्माण गर्ने क्रममा गोञ्जालोलाई प्रशिक्षकले भने सुझाव दिए सधंै विचारधारालाई प्राथमिकता दिनु । यसले हामीलाई जे पनि गर्न सक्षम बनाउँछ । विस्फोटक पदार्थको क्लास सिक्ने दिने प्रशिक्षकले एक दिन गोन्जालोलाई भने जे पनि बिस्फोट हुनसक्छ । गोन्जालोले कलम उठाए त्यो बिस्फोट भयो,बस्ने कुर्सि उठाए त्यो पनि पड्कियो । कक्षामा भएका हरेक चिज पड्किन थाले । त्यो प्रदर्शन हरेक चिज विस्फोटक बन्न सक्छ यदि हामीले त्यसलाई प्रयोग गर्ने भन्ने जान्यांै भनेर देखाउन खोजिएको थियो । आश्चर्य चकित हँुदै गोन्जालोले सोधे यो कसरी गर्नु भयो ? प्रशिक्षकले जवाफ दिए चिन्ता नगर्नुहोस्, तपाइले पहिले नै प्रयाप्त मात्रामा सिकी सक्नु भएको छ । आम मानिसले के गर्न सक्छन् त्यो सम्झिनुहोस्, तिनीहरुसँग कहिले नसकिने कौसलको भण्डार हुन्छ । हामीले यहाँ तपाइलाई जे सिकाएका छांै जनताले त्यो गर्ने छन् र तपाइँलाई यो कुरा फेरी पढाउने छन् । गोन्जालोले यो पाठ कहिले बिर्सेनन् ।
गोन्जालो जुन बेला चीन गएका थिए । त्यस बेला चीनमा सांस्कृतिक क्रान्ति चलिरहेको थियो । त्यसको अमित छाप गोन्जालोमा प¥यो । माओवाद गोन्जालोको सबल पक्ष पनि बन्यो र कमजोर पक्ष पनि उनले माओवादलाई सम्प्रदायको रुपमा कट्टरताका साथ अपनाए । माओवाद मान्ने बाहेक अरु सबै कम्युनिस्ट धारलाई साइनिङ पाथले दुस्मन सम्झिन्थ्यिो । त्यस बेलाको एउटा चर्चित घटना यस प्रकार थियो । १९८० को एक बिहान पेरूको राजधानी लिमाका धेरै जसो ल्याम्प पोस्टहरूमा कुकुर मारेर झुन्डियाईएको थियो । ती कुकुरको छातिमा एउटा सुचना बाँधिएको थियो । त्यसमा लेखीएको थियो देङ सियायोपिङः कुकुर्नीको छाउरा (म्भलन ह्ष्बयउष्लनः क्यल या ब द्यष्तअज)। यो काम भर्खरै त्यहाँ जनयुद्ध सुरु गरेको साइनिङ पाथ बिद्रोहीहरुको थियो । यो घटना त्यसबेला पेरुमा निक्कै चर्चित भयो । सामान्य पेरुभियाली जनता लाई देङ को हुन र उनको माओबादीहरू सँग के शत्रुता थियो ? थाह हुने कुरा पनि भएन । र चासो हुने कुरा पनि भएन । तर यो घटनाले साइनिङपाथलाई धेरै बदनाम ग¥यो ।
साइनिङ पाथले अन्य कम्युनिस्ट र बामपन्थी पार्टीहरु सँग भातृत्व पूर्ण सम्बन्ध होईन निषेधको व्यवहार गथ्र्यो । यही समयमा सयौं सोभियत संघ समर्थक पेरुभियाली कम्युनिस्ट पार्टी, अन्य बामपन्थी, ट्रेड युनियन र किसान नेताहरु मारिए । यो हत्याको आरोप पनि साइनिङ पाथ माथि लाग्यो । जबकी पेरुको सरकारले पनि चर्को राज्य आतंक मच्चाई रहेको थियो । यसरी चौतर्फी आक्रमण गर्ने र आफुसँग फरक विचार राख्नेसँग शत्रुतापूर्ण व्यवहार गर्ने कार्यसैलीका कारण साइनिङ पाथले अहिले सम्म ठूलो बदनामी सहनु परेको छ । जनयुद्धको क्रममा मारिएका कुल ७० हजार सबै मानिसको मृत्युको जिम्मेवार साइनिङ पाथलाई नै ठहराइनेछ । जवकि पेरुको सरकारी सेनाले त्यस बेला ठुलठुला आम हत्या गरेका खबरहरु पर्याप्त मात्रमा आएका थिए । तर साइनिङ पाथको प्रतिरक्षा गर्ने मान्छेहरु पेरु वा कति पनि भेटिदंैन । त्यही भएर साइनिङ पाथ आतंकारी र आमहत्यारा हो भन्ने न्यारेटिभ स्थापित भएको छ ।
जनयुद्धको सुरुवातमा पेरुका किसान समुदायले साइनिङ पाथलाई ठुलो साथ दिएका थिए । तर पछि गएर पेरुका आदिबासी इन्डियन समुदायको मूल्य मान्यता र संस्कृतिलाई अबहेलना गर्ने, किसानहरुका बजार अर्थतन्त्रलाई नियन्त्रण गर्न खोजे पछि यो समुदाय साइनिङ पाथ विरुद्ध खनियो । किसानहरु साइनिङ पाथ विरुद्ध ग्रामिण आत्मरक्षा दल ( च्यलमबक ) बनाएर लड्न थाले । यी ग्रामिण रक्षक दललाई सरकारले हतियार र तालिम दिन्थ्यो । यही कारणले पनि साइनिङ पाथलाई पराजित ग¥यो । पेरुका वर्तमान रास्ट्रपति पेड्रो क्यास्टिलो यस्तै साइनिङ पाथ विरोधी ग्रामिण आत्मरक्षा दलमा काम गरेका व्यक्ति हुनाले उनमा गोन्जालो र साइनिङ पाथ चर्को घृणा छ ।
त्यस्तै गोन्जालोले साइनिङ पाथमा व्यक्ति केन्द्रित संस्थामा ढाले । संगठनको सर्वेसर्वा गोन्जालो बने । पार्टीको विचारधारामा उनकै नाममा गोन्जालो पाथ पनि थपियो । यसको नकरात्मक असर के भयो भने जव गोन्जालो पक्राउ परे साइनिङ पाथ तासको घर जस्तै ढल्यो । गोन्जालोले आफु पक्राउ परे पछि आफ्नो विचारधार प्रति गद्धारी गरेनन् । न त आफ्नो जनयुद्ध चलाउने निर्णय प्रति नै कुनै पश्चाताप व्यक्त गरे । उनले सार्वजनिक मिडियामा जति बेला उपस्थित देखा पर्ने अवसर पाए उनले आफ्नो विचारधारा प्रति दृढ रहेको जानकारी दिए । गोन्जालोले आफ्नो २९ वर्ष जेल जीवन बिताए । टिभी हेर्न नरुचाउने गोन्जालोले यो अवधिमा पार्टीको इतिहासको दुई खण्ड लेखे जुन अनलाइन मार्फत प्रकासित भएको छ । र उनी केही वर्ष यता युद्धरत अवस्थाको बेलाको पार्टी इतिहास लेख्दै थिए ।
गोन्जालोले बनाएको पार्टी साइनिङ पाथ अहिले पूर्ण रुपमा नष्ट भैसकेको छ । साइनिङ पाथका कार्यकर्ताहरुको अधिकारका लागि क्षमदान र मौलिक अधिकारका लागि आन्दोलन (ःइख्ब्म्भ्ँ ) भन्ने संस्था कार्यरत छ । तर यसलाई पनि पेरु सरकारले राम्रो रुपले हेर्दैन । उता जंगलमा साइनिङ पाथबाट अलग भएको र गोन्जालोलाई गद्धार मान्ने कमरेड जोसेले नेतृत्व गरेको पेरुको सैन्यकृत कम्युनिस्ट पार्टी भन्ने संगठन क्रियाशिल छ । यसले बेला बेला छिटपुट रुपमा हमला गर्ने गर्दछ । यो छापामार संगठनले केही महिना अगाडि रास्ट्रपति चुनावको पूर्वसंध्यामा एउटा गाँउमा आक्रमण गरेर १८ जना मानिसको हत्या ग¥यो ।
– सिटौलाको फेसबुकबाट साभार
