गङ्गा कस्की छोरी कस्की श्रीमती हुन ?उनी देवी हुन् कि नदी यो प्रश्नको सेरोफेरोमा  महाभारतकथालाई आधार मान्दै गङ्गाको कथा लेख्दै छु । महाभारतमा गङ्गगाको कथा छोटो छ तर भुमिका (रोल)महत्वपूर्ण छ । अहिलेका युवा पिडीलाई गङ्गाभनेको के हो ? नदी वा देवी ? गङ्गाको बारेमा थाहा पाउनु वास्तवमै महत्वपूर्ण छ । यदि नदी छ भने देवी कसरी भइन् र नदी हो भने किन गङ्गाको यत्रो चर्चा ? वास्तवमा, नेपाल र भारतमा भूमि र नदीलाई देवीको रूपमा लिइन्छ, किन कि पानी हरेक प्राणीका  लागि जीवन हो । पानी जसले मानव जीवनलाई सम्हाल्छ । यदि नदी छ भने, जीवन छ । पक्कै पनि, त्यस्तो अवस्थामा, नदीको नाम देवीको नामबाट भएको हुनुपर्छ । पुराणमा हामी गंङ्गाको बारेमा धेरै कथाहरू पाउँछौ ।   गङ्गाको उत्पत्तिका कथाहरु भनिन्छ कि गङ्गादेवीको बुबाको नाम हिमालय हो, जो पार्वतीका बुबा पनि हुन्।् राजा दक्षकी छोरी, माता सती जसरी हिमालयमा पार्वतीको नाममा जन्मेकी थिइन् गङ्गालाई पार्वतीकी बहिनी पनि भनिन्छ । त्यस्तै गंङ्गा उनको दोस्रो जन्ममा ऋषि जहनुको जन्म भएको थियो । यो पनि भनिन्छ कि गङ्गा ब्रह्माको कमण्डलबाट जन्मेकी थिइन । यसको अर्थ गङ्गा भन्ने नदीको जन्म हो । अर्को पौराणिक कथा अनुसार, ब्रह्माले सम्मानपूर्वक विष्णुको खुट्टा धोएर त्यो पानी उनको कमण्डलमा संकलन गरे । गङ्गा भगवान विष्णुको औंठाको साथ देखा प¥यो, त्यसो भए विष्णुपदी कहाँ जान्छ । अर्को पौराणिक कथा अनुसार, गङ्गा हिमालका राजा हिमवान र उनकी श्रीमती मीनाकी छोरी हुन् यसैले उनी देवी पार्वतीकी बहिनी पनि हुन्।् कुनै–कुनै ठाउँमा उनलाई ब्रह्माको कुलको रूपमा पनि वर्णन गरिएको छ । कथा नम्बर १ सबैलाई थाहा छ कि भगवान रामका पुर्खा इक्ष्वाकु वंशी राजा भगीरथको प्रयासका कारण मात्र गङ्गानदी स्वर्गबाट ​​पृथ्वीमा आएको हो। तर उनले गङ्गालाई स्वर्गबाट ​​पृथ्वीमा ल्याउन तपस्या गर्नुर्पयो। आफ्नो तपस्यासँग प्रसन्न हुँदै ब्रह्माले भने ( ुराजन ! के तपाईं गङ्गा पृथ्वीमा अवतरण गर्न चाहानुहुन्छ ? तर के तपाईंले पृथ्वीलाई गङ्गाको तौल र वेग सम्हाल्न सक्नुहुनेछ भनेर सोधेको छ ? मलाई लाग्छ कि गङ्गाको वेगलाई सम्हाल्न सक्ने शक्ति केवल भगवान शंकरमा छ । त्यसकारण, गङ्गाको तौल र वेगलाई सम्हाल््न भगवान शिवको अनुग्रह प्राप्त गर्नु उपयुक्त हुनेछ । महाराज भगीरथले पनि त्यस्तै गरे । आफ्नो कठोर तपस्या संग प्रसन्न ब्रह्माले आफ्नो कमलाबाट गङ्गा खोले तब भगवान शंकरले आफ्नो जटामा गङ्गाको धारमा सामेल भएर जटालाई बाँधे । पछि, भगीरथको पूजा गरेपछि उनले गङ्गालाई उनको जटाबाट मुक्त गरे । भनिन्छ कि ब्रह्माचारिणी गंङ्गा स्पर्शले मात्र महादेवले उनलाई आफ्नी पत्नीको रूपमा स्वीकार गरे । श्रीमतीले पुरुषको सेवा गर्छिन् त्यसैले उनी पतिको मुटु वा खुट्टामा बस्छन् तर भगवती गङ्गा शिवको टाउकोमा बसेकी छिन्। गङ्गाभगवान विष्णुको औंठाको साथ देखा प¥यो, त्यसो भए विष्णुपदी कहाँ जान्छ । शिवले देवी गङ्गालाई भगवान विष्णुको सहयोगीको रूपमा स्वीकार गरेको कुरा छ । भनिन्छ कि देवी गङ्गाले शंकर र पार्वतीको छोरा कार्तिकेयको गर्भ पनि लगाउँथिन्। गङ्गाका बुबा पनि हिममाना हुन् त्यसैले उनी पार्वतीकी बहिनी भइन्। स्कन्द पुराणका अनुसार देवी गङ्गा कार्तिकेय (मुरुगन)को सौतेनी आमा हुन्  कार्तिकेय वास्तवमा शंकर र पार्वतीको छोरा हो । पार्वतीले आफ्नो शारीरिक मिलनबाट गणेशको मूर्ति बनाई, तर गणेश गङ्गाको पवित्र पानीमा डुबेर जीवित भए । यही कारणले भनिएको छ कि गणेशको दुई आमा छन्  पार्वती र गङ्गा । यसैले उनीहरुलाई द्विमातृु र गङ्गेय      (गङ्गाको छोरो) पनि भनिन्छ।  ब्रह्मा वैवर्त पुराण (२.६.१३.९५०अनुसार विष्णुको तीन पत्नीहरू छन् जो एक अर्कामा जन्मेका थिएनन् त्यसैले उनले केवल लक्ष्मीलाई आफूसँगै राखे र गङ्गालाई शिवजी र सरस्वतीलाई ब्रह्माजीमा पठाए । कथा नम्बर २ राजा शान्तनु उसको अघिल्लो जन्ममा महाभिषा थिए। उनि स्वर्गका राजा इन्द्रले आयोजना गरेको अप्सरा नाच हेर्न  ब्रह्माजीसंगै   उपस्थित थिए । त्यसबेला गङ्गा पनि त्यहाँ उपस्थित थिइन । राजा महाभिष गङ्गाले मोहित भए र उनीलाई हेर्न थाले । गङ्गापनि उनीहरूले मोहित भए र उनीहरूलाई देख्न थाले। ब्रह्माले यो सबै देखे र त्यसपछि उनिहरु दुबैलाई अर्को जुनीमा दुः ख भोग्न श्राप दिए ।  राजा महाभिषा कुरु राजा शान्तनुको रूपमा जन्म भएको थियो र त्यो भन्दा पहिले गङ्गा ऋषि जह्नुको छोरीको रूपमा थियो। एक दिन शान्तनुका बुबा महाराजा प्रतापले एउटा छोरा खोज्दै गङ्गाको किनारमा तपस्या गरिरहेका थिए। आफ्नो तपस्या, रूप र सौन्दर्यले मोहित गङ्गाआफ्नो दाहिने जांघमा बसेर भनिन् राजन ! म तिमी संग बिहे गर्न चाहन्छु म गङ्गा हुँ, साधु जन्नूकी छोरी । यसमा राजा प्रतिकले भने, गङ्गे ! तिमी मेरो दाहिने जांघमा बसिरहेछौ, जबकि पत्नी वामन्गी हुनुपर्छ, दायाँ जांघ छोराको प्रतीक हो, त्यसैले म तिमीलाई मेरो बुहारीको रूपमा स्वीकार्न सक्छु ।  यो सुनेर गङ्गा त्यहाँबाट गइन्।् जब महाराजा प्रतापले एउटा छोरो पाए, उनले उनको नाम शान्तानु राखे र गङ्गाले यस शान्तनुसँग विवाह गरे । उनले गङ्गाबाट ८ छोरा भए र त्यसमध्ये ७ छोरा गङ्गाले नदीमा डुबाएर मारिन र आठौं छोरा हुर्केका थिए । उनको आठौं छोराको नाम देवव्रत थियो ।  देवव्रतलाई पछि भीष्मपितामह पनि भनियो । गङ्गाबारे हिन्दु आस्था हिन्दुहरू गङ्गानदीलाई आमा देवीको रूपमा पवित्र ठान्छन््। गङ्गानदी ( बर्मीज ःभाषामा ृनíɴनàे  थाईः भाषामा प्जयलपजब हिन्दूहरुले आमा र देवीको रूपमा पवित्र मान्दछन्।् देवीको रूपमा रहेको यस नदीलाई हिन्दुहरूले पूजा गरेका छन् किन कि उनीहरू विश्वास गर्छन् कि यसमा स्नान गर्दा सबै पापहरू धोइन्छ र जीवन र मृत्युको चक्रबाट स्वतन्त्र हुन सकिन्छ । तीर्थयात्रीहरू आफ्ना परिवारको खरानी गङ्गाको पानीमा डुबाउन लामो यात्रा गर्छन् ताकि उनीहरूका प्रियजनहरू स्वर्गमा जान सक्छन् भन्ने बिश्वास हिन्दुहरुमा अझै छ ।