आधुनिक भौतिकशास्त्रको सबैभन्दा महत्वाकांक्षी सिद्धान्त स्ट्रिङ थ्योरीले ब्रह्माण्डका सम्पूर्ण कणहरू र बलहरूलाई एकीकृत गर्न खोज्छ । यसले गुरुत्वाकर्षणलाई क्वान्टम मेकानिक्ससँग जोड्ने प्रयास गर्छ । यसमा मूल कुरा यो हो कि सबै कणहरू एक–आयामी कम्पनशील स्ट्रिङ (खष्दचबतष्लन कतचष्लनक) बाट बनेका हुन्छन् । यी स्ट्रिङहरूको कम्पनले विभिन्न कणहरूको निर्माण गर्छ । स्ट्रिङ थ्योरीले विभिन्न आयामहरूको आवश्यकता राख्छ, जसमध्ये अधिकांश कम्प्याक्टिफाइड (कुण्डलित) हुन्छन् । यो सिद्धान्तले चक्रीय ब्रह्माण्ड (अथअष्अि गलष्खभचकभ) को सम्भावनातर्फ पनि इङ्गित गर्छ, जसअनुसार  ब्रह्माण्डको विस्तारपछि संकुचन र पुनःजन्म हुन्छ । यसले प्राचीन वैदिक सनातन दर्शनको लय र प्रलय (मष्ककयगितष्यल बलम चभ–अचभबतष्यल) सँग गहिरो समानता देखाउँछ । वैदिक सनातन दर्शनमा ब्रह्माण्ड चक्रीय छ – सृष्टि, स्थिति र प्रलयको अनन्त चक्रा विष्णु पुराण (१.३) मा भनिएको छ ः “कल्पे कल्पे च वेदान्ते सृष्टिः संहार एव च । ब्रह्माण्डानां सहस्राणि उत्पत्तिः प्रलयः तथा ।।”      अर्थात् प्रत्येक कल्पमा सृष्टि र प्रलय हुन्छ, अनन्त ब्रह्माण्डहरूको जन्म र लय हुन्छ । एक कल्प (ब्रह्माको एक दिन) ४.३२ अर्ब वर्षको हुन्छ, जसपछि प्रलय हुन्छ र ब्रह्माको रातमा सबै लय हुन्छ । भागवत पुराण (३.११) मा महाप्रलयको वर्णन छ जहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड विष्णुमा लीन हुन्छ र पुनः नयाँ सृष्टि हुन्छ । यो चक्रीयता ऋग्वेदको नासदीय सूक्त (१०.१२९) मा पनि झल्किन्छ ः “न मृत्युरासीदमृतं न तर्हि न रात्र्या अह्न आसीत्प्रकेतः । आनीदवातं स्वधया तदेकं तस्माद्धान्यन्न परः किञ्चनास ।।”      अर्थात् सृष्टिअघि न सत् थियो न असत्, केवल एक कम्पनशील तत्त्व थियो। यो ठ्याक्कै स्ट्रिङ थ्योरीको खष्दचबतष्लन कतचष्लनक सँग मेल खान्छ, जसलाई केही वैज्ञानिकहरूले नादब्रह्म (सबै कम्पन हो) को वैज्ञानिक रूप मान्छन् । स्ट्रिङ थ्योरीको एम–थ्योरी (ः–तजभयचथ) मा ब्रह्माण्डलाई बहुआयामी मेम्ब्रेन (mझदचबलभक) को रूपमा हेर्ने गरिन्छ । दुई मेम्ब्रेनको टक्करले बिग बैंग जस्तो घटना हुन्छ र प्रलयपछि नयाँ सृष्टि। यो एकपाइरोटिक मोडल (भपउथचयतष्अ mयमभ)ि मा स्पष्ट छ, जसलाई पल स्टेनहार्ट र नील ट्युरोकले प्रस्ताव गरेका थिए । यसमा ब्रह्माण्ड अनन्त चक्रीय हुन्छ – भहउबलकष्यल, अयलतचबअतष्यल, अयििष्कष्यल र पुनः भहउबलकष्यल । यो ठ्याक्कै वैदिक कल्प–प्रलय चक्रसँग मिल्छ । शिवको ताण्डव नृत्यलाई पनि आधुनिक वैज्ञानिकहरूले अयकmष्अ खष्दचबतष्यल वा कतचष्लन खष्दचबतष्यल को प्रतीक मान्छन् । फ्रिट्जॉफ कप्राको पुस्तक त्जभ त्बय या एजथकष्अक देखि मिचियो काकु र ब्रायन ग्रीनसम्मले यस्तो समानान्तर विषयहरूका बारेमा उल्लेख गरेका छन् । आधुनिक अन्वेषणमा स्ट्रिङ थ्योरी अझै प्रमाणित भएको छैन, तर २०२४–२०२५ मा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ । म्भ्क्क्ष् (म्बचप भ्लभचनथ क्उभअतचयकअयउष्अ क्ष्लकतचगmभलत) को नतिजाले मबचप भलभचनथ समयसँग परिवर्तन हुने देखाएको छ, जुन स्ट्रिङ थ्योरीका केही मोडलसँग मेल खान्छ । २०२५ मा प्रकाशित पेपरहरूमा बाउन्सिङ कोस्मोलोजी (दयगलअष्लन अयकmययिनथ) र होहम–ज्वाइबाख क्लासिफिकेशन मार्फत नियमित चक्रीय स्ट्रिङ कोस्मोलोजीको निर्माण भएको छ । न्युयोर्क एबम् क्यालिफोर्नियाका विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले बुटस्ट्र्याप मेथडबाट स्ट्रिङ थ्योरीको गणितीय स्थिरता प्रमाणित गरेका छन् । कधबmउबिलम अयलवभअतगचभक ले स्ट्रिङ थ्योरीलाई मबचप भलभचनथ को व्याख्या गर्न सक्षम बनाएको छ । यद्यपि ीज्ऋ जस्ता प्रयोगहरूमा कगउभचकथmmभतचष्अ उबचतष्अभिक अझै भेटिएका छैनन्, तर नयाँ मोडलहरूले नचबखष्तबतष्यलब िधबखभक वा अयकmष्अ mष्अचयधबखभ दबअपनचयगलम मा चक्रीय ब्रह्माण्डको प्रमाण खोजिरहेका छन् । वैदिक दृष्टिमा पनि बहुब्रह्माण्ड (mगतिष्खभचकभ) को वर्णन छ । भागवत पुराण (१०.१४.११) मा भनिएको छ ः “कोटि–कोटि ब्रह्माण्डेषु एक–एकत्र ब्रह्मा–विष्णु–शिवाः ।”      अर्थात् करोडौं ब्रह्माण्ड छन्, प्रत्येकमा अलग ब्रह्मा–विष्णु–शिव । यो स्ट्रिङ थ्योरीको बिलमकअबउभ या १०६५०० उयककष्दभि गलष्खभचकभक सँग ठ्याक्कै मिल्छ । निष्कर्षमा भन्नुपर्दा स्ट्रिङ थ्योरीले वैदिक लय–प्रलयको चक्रीयतालाई आधुनिक गणितीय भाषामा व्यक्त गरेको छ । प्राचीन ऋषिहरूले ध्यानमार्फत जे देखे, आजका वैज्ञानिकहरू गणित र प्रयोगमार्फत त्यहीतर्फ पुग्दैछन् । यो संयोग होइन, बरु सनातन ज्ञानको शाश्वतताको प्रमाण हो । जब वैज्ञानिकहरू स्ट्रिङहरूको कम्पनमा ब्रह्माण्डको रहस्य खोज्छन्, तब अनायासै “ॐ” को नाद गुन्जिन्छ – सबै कम्पन हो, सबै ब्रह्म हो ।      आहा यस्तो विशाल ज्ञानको भण्डार भएको हाम्रो सनातन वैदिक दर्शन शास्त्रहरूको आधुनिक भनिएका वैज्ञानिकहरुबाट व्याख्या गरिएको सुन्दा, अन्वेषणहरु पढ्न पाउँदा एक सनातनी हिन्दू भएको नाताले गर्वले छाती फुल्न थालेको छ । सबैको जय होस् ।