महर्षी अगस्त्य पूर्वीय संस्कृति र ज्ञानका अद्वितीय रत्नहरू मध्ये एक हुन् । महर्षी अगस्त्यको योगदानको बारेमा अस्त्रशास्त्र र युद्धकला एवं विद्युत शास्त्र मा उल्लेख्य रुपमा पढ्न पाइन्छ । युद्धकला एवं सैन्यविधाको अध्ययन गर्ने सैनिकहरूले आज पनि अगस्त्य ऋषिलाई महत्वपूर्ण योगदानकर्ताको रुपमा चिन्ने गर्दछन् । अस्त्र शस्त्र र सैन्य विद्या बाहेक उनको योगदान विद्युतीय विधामा पनि उत्तिकै रहेको छ । महर्षी अगस्त्यद्वारा रचित अगस्त्य -संहितामा केही श्लोकहरू छन् जहाँ विद्युत निर्माणको बारेमा उल्लेख गरिएको छ । महर्षी अगस्त्यले उनको ग्रन्थ अगस्त्य संहिताको माध्यमबाट विद्युत शास्त्रको ज्ञानलाई संसार सामु प्रस्तुता गरेका छन् । संस्थाप्य मृण्मये पात्रे ताम्रपत्रं सुसंस्कृतम् । छादयेच्छिखिग्रीवेन चार्दाभिः काष्ठापांसुभिः ।। दस्तालोष्टो निधात्वयः पारदाच्छादितस्ततः । संयोगाज्जायते तेजो मित्रावरुणसंज्ञितम् ।। अर्थात् एउटा सफा माटोको भाँडोलाई भित्रपट्टिबाट तामाको पातलो तहले लेपन गरिदिने र त्यसमा शिखिग्रीब अर्थात् मयुरको घाँटी जस्तो देखिने तामाको एक पदार्थ (कपर सल्फेट) रा-खिदिने। अनि उक्त भाँडोमा भिजेको एउटा काठको टुक्रा राखिदिने, त्यसमाथि जिंक र मर्करी राखिदिने र यी दुई बिन्दुलाई तारले जोडिदिने हो भने बिजुली निस्कन्छ । महर्षी अगस्त्यको बिजुली उत्पादनको यस्तो प्रविधि अगस्त्य संहितामा लेखिएको छ जुन वर्तमान समयमा व्याट्रीमा पाइने आफर्मुलासँग ठ्याक्कै मिल्दछ । अगस्त्य संहितामा उल्लेख भएको इलेक्ट्रोप्लेटिङको विधि अहिलेको समयमा विभिन्न नक्कली गहनाहरू बनाउनमा पनि प्रयोग गरिन्छ । जस्तै सुनको जलप, चाँदीको जलप लगाएर बनाइने गहनाहरु। यस्तो प्रविधिको विकास गर्ने महर्षी अगस्त्यलाई कुम्भोद्भव नामले पनि चिनिन्छ । -अगस्त्य संहितामा इलेक्ट्रोप्लेटिङको बारेमा बताइएको एउटा श्लोक यस्तो छ, “अनने जलभंगोस्ति प्राणोदानेषु वायुषु। एवं शतानां कुंभानांसंयोगकार्यकृत्स्मृतः ।।” जब १०० कुम्भको शक्तिको उपयोग पानीमा इलेक्ट्रो प्लेटिङको लागि गरिन्छ भने उक्त पानीले आफ्नो स्वरूपलाई अक्सिजन र हाइड्रोजनमा विभक्त गर्नेछ । अहिलेको आधुनिक युगमा बिजुली र सूचना एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पुर्याउनको लागि जसरी तारको प्रयोग गरिन्छ त्यसै गरेर प्राचीन समयमा पनि तार अर्थात् तार जस्तै डोरीको प्रयोग गर्ने गरिन्थ्यो । नवभिस्तस्नुभिः सूत्रं सूत्रैस्तु नवभिर्गुणः। गुर्णैस्तु नवभिपाशो रश्मिस्तैर्नवभिर्भवेत् । -नवाष्टसप्तषड् संख्ये रश्मिभिर्रज्जवः स्मृताः।। यस श्लोकमा भनिएको छ कि जसरी डोरी नौ सूत्रहरूबाट बनाइन्छ, त्यसरी नै सूत्र नौ गुणहरूबाट बनाइन्छ । र जसरी गर्भ नयाँ लूपहरूबाट बनाइन्छ, त्यसरी नै रश्मी नयाँ बन्धनहरूबाट बनाइन्छ । त्यसैगरी, नौ–आठ–सात–सोह्र संख्यामा रहेका किरणहरूलाई तार भनिन्छ । आधुनिक विज्ञानले महर्षि अगस्त्यको विद्युतीय फिलामेन्टको सिद्धान्त र अगस्त्य संहिताको अद्भुत ज्ञानबाट पनि लाभ उठाएको छ । आजको विद्युतीय फाइबरहरू उहाँको शिक्षा र -सिद्धान्तहरूको आधारमा विकसित भएका छन् । महर्षि अगस्त्यको विद्युतीय फाइबर सिद्धान्तको आधारमा, आधुनिक युगमा विद्युतीय फाइबरको प्राविधिक निपुणतामा ठूलो प्रगति भएको छ । उनको योगदानका कारण आधुनिक विद्युतीय फाइबरहरू विकास भएका छन्, जसका कारण आज हाम्रो जीवन सुविधाजनक र प्राविधिक रूपमा उन्नत भएको छ । अगस्त्य संहिता अनुसार तयार पारिएका विद्युतीय फिलामेन्ट सिद्धान्तहरूमा आधारित, उत्सर्जनको क्षेत्रमा उत्कृष्ट अनुसन्धान भइरहेको छ । यसले जटिल परिस्थितिहरूमा अझ प्रभावकारी हुन सक्ने नयाँ र सुरक्षित फाइबरहरूको विकासतर्फ अनुसन्धान गर्न प्रेरित गरिरहेको हुन्छ । महर्षि अगस्त्यको विद्युतीय फाइबर र वैज्ञानिक योगदानको प्रेरणादायी आधारका साथ, आज ऊर्जा फाइबरहरूको खोज र विकासको क्षेत्रमा वैज्ञानिक अनुसन्धान भइरहेको छ । महर्षि अगस्त्यका सिद्धान्तहरू नयाँ ऊर्जा स्रोतहरूको खोजीमा प्रयोग भइरहेका छन्, जसले समृद्धितर्फ नयाँ कदम चालेको छ । ज्ञान र विज्ञानको क्षेत्रमा महर्षि अगस्त्यको योगदान अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ र उनको ज्ञानले हामीलाई आज नयाँ दिशा र समृद्धितर्फ डोर्याइरहेको छ । .
