IMG-LOGO

दुर्योधन र कृष्णको अन्तिम कुराकानी 

 मंगल, पौष १४, २०७७  आर एल श्रमजीवी

अघिल्लो प्रस्तुतिमा दुर्योधनको जन्म र मृत्युकथा राखेको थिए । यो अङ्कमा दुर्योधनको समश्लेषण गरेको छु ।     दुर्योधन’ अर्थात ’सुयोधन’, जसको चारैतिर अधर्म र अन्धा पिताको पुत्रमोहको दुष्परिणाम हो दुर्योधन । दुर्योधनको अहंकार नै महाभारत युद्धको तीतो यथार्थ हो । उसको  ईष्र्या र क्रोध नै कौरवहरुको अन्त्यको मुख्य कारण थियो । दुर्योधनले पनि वासुदेव (कृष्ण)को धर्मको अन्तसम्मको सम्बन्ध बुझ्न सकेनन र आफ्ना दाजुभाइलाई नाश गर्नमा सफल भए, तर के यस दृश्यमा दुर्योधनको उपस्थिति र महाभारतको विनाशकारी गर्मीको अन्तिम कारण थियो ?      सायद होइन, दुर्योधनलाई मात्र दोष दिनु उनको  अपमान गर्नु हो । अरु पनि दोषका भागिदार छन् । दुर्योधनको कानूनविहीन कानून र वासुदेव कृष्णको कुकर्म धर्मबीचको द्वन्द्व जुनसुकै होस् । धर्म भारी रह्यो र यस विजयले जय सम्हितालाई धर्म ग्रंथको दर्जा दियो । दुर्योधनले विश्वलाई नै केहि पाठहरू दिएको छ । जुन आउँदो वर्षहरूमा सबै समाजहरूको चरित्र बन्न पुग्यो दुर्योधन चरीत्र, जस्तो कि भीमको हत्या गर्ने प्रयास गरेर सिंहासनबाट टाढा रहेको पाण्डवको राजनैतिक परिस्थिति र छलले पनि यो “दुर्योधन मोड” मा निर्भर छ। कुनै पनि पार्टीले सत्ताका लागि कुनै पनि “दुर्योधन प्रपंच” छुटेको छैन हाम्रो समाजमा ।       सुयोधनको अर्थ योद्धा हो, जुन एक ठूलो प्रहारको साथ हो, तर छोरा सुयोधनको बुबाको सिंहासनको महत्वाकांक्षा र हस्तिनापुरको आमा र काकाको विनाशको योजनाहरूले यसको विपरीत प्रभाव पर्यो । जब पाण्डवहरू कुन्तीको साथ जगलबाट हस्तिनापुर आएका थिए, सुयोधनले पाण्डवलाई देखेर क्रोध र प्रतिस्पर्धाको भावना महसुस गरे र उनको मनमा निहित पाण्डवहरूलाई घृणा गरे तर जब उनी युधिष्ठिरको भावी राजा भए। जब उनलाई यो कुरा थाहा भयो, दुर्योधन निराश भए ल किनभने हस्तिनापुरलाइ पाण्डवहरूले बाल्यकालदेखि नै आफ्नो सम्पत्ति मानिरहेका थिए । जहाँबाट सुयोधनको जन्म ‘दुर्योधन’ भयो र उनले आफ्ना मामा शकुनीलाई लिएर पाण्डवहरू माथि षड्यन्त्र गर्न लागे । सकुनी सहयोगको साथले अनेक षड्यन्त्र  प्रयासहरू भए । महाभारत युद्धको शुरूवात नै सकुनी चाल हो । जो युद्धको अन्त सम्म भयो ।   महाभारत युद्धको रहस्य      सबैभन्दा पहिला, पोन्टिफमा विष दिए र नजिकको प्रतिद्वन्द्वी भीमालाई हटाउन उसलाई गंगामा फ्याँकिदिए। गंगामा भीमलाई विषालु सर्पले टोक्यो र  अघिल्लो विषका कारण सर्पको विष दुवैलाई नष्ट ग¥यो र भीम बच्यो। त्यसपछि दुर्योधनले पाण्डवहरूलाई लक्षग्रहमा जलाउन असफल भए तर पाण्डवहरुलाइ जलाउने योजना  सफल हुन सकेनन् ।      वास्तवमा, दुर्योधनले पाण्डवहरूलाई सिंहासनको वास्तविक उत्तराधिकारी मान्दैन थिए किनकि धृतराष्ट्र पाण्डु भन्दा जेठो थिए तर अन्धाले गर्दा उनी राजा बनेनन् तर अब उनी कुरुकुलको जेठो छोरा धृतराष्ट्रका जेठा छोरा थिए, त्यसैले उनी आफैंलाई राजकुमारको रूपमा मान्थे र  आफ्ना पिता सिंहासनमा विराजमान भएकोले उनको लक्ष्य राजमुकुट थियो  । उनले पाण्डवलाई पाण्डुको वास्तविक छोरा ठान्दैनन् थिए  किनभने पाण्डवहरू ’योग’ बाट जन्मेका थिए र पाण्डु उनका जैविक पिता थिएनन् तर नियमको रूपमा भनिन्थ्यो कि राजाको छोरा मात्र राजा बन्न सक्छ, त्यसैले युधिष्ठिर तख्तको वास्तविक उत्तराधिकारी थिए र युधिष्ठिर जेष्ठ कुरु छोरा पनि थिए ।  दुर्योधनलाई कलियुगको दानवी कालीको अवतार मानिन्छ किनकि उनले कलियुगमा सबै राजनैतिक चालबाजी गरेका थिए। उनी अन्तिम राजनीतिज्ञ र कूटनीतिज्ञ थिए। उही समयमा उनीमा नेतृत्वको गुणवत्ता युधिष्ठिर भन्दा बढी थियो । उ गद्दा युद्धमा संसारको सबैभन्दा ठूलो र अनुपम योद्धा थियो । भीम र दुर्योधन दुबै गुरुका गुरु यदुवंशी बलराम पनि दुर्योधनलाई सब भन्दा उत्तम गधा मान्थे। हो, बल भीम भन्दा कम थियो । दुर्योधनको क्षमताका कारण धेरै राजाहरू महाभारत युद्धमा उनका  सहयोगी भएका थिए ।      तर युधिष्ठिरको तुलनामा दुर्योधन नैतिक रूपले पतित थियो र पृथ्वीमा आफ्नो राजाको रूपमा धर्मराज्य स्थापना गर्न असम्भव थियो र धर्म स्थापना भनेको योगेश्वर कृष्णको अन्तिम लक्ष्य थियो र त्यसकारण पाण्डव राज्यले मात्र मधुसूदनको लक्ष्य पूरा गर्न सक्थ्यो। ।  जब युधिष्ठिरलाई राजकुमार बनाइयो, दुर्योधनले लक्षक्षरको षड्यंत्र रचे जसले गर्दा पाण्डवहरू असुरक्षाको भावनाले जगलमा लुकेका थिए र पाण्डवहरूको अनुपस्थितिमा उनले आफूलाई राजकुमार घोषित गरे। जब पाण्डवहरू फर्किए, उनले आफ्नो मुकुट राजकुमारको दाबी गर्दै पद छोड्न अस्वीकार गरे, तब धृतराष्ट्रले कुरु राज्यलाई विभाजित गर्नुप¥यो र पाण्डुपुत्र  युधिष्ठिरलाई इन्द्रप्रस्थ (अहिलेकोआधुनिक दिल्ली शहरमा) राज्य दिए ।       धर्मराज युधिष्ठिरले सर्वोच्च वास्तुकार मायावी रक्षसाको साथ इन्द्रप्रस्थ महल निर्माण गर्दा उनले सबै राजाहरू र जवानहरूलाई दरबार हेर्न र ’राजसूय’ यज्ञमा भाग लिन आमन्त्रित गरे। दुर्योधनले यस दरबारलाई देखेपछि उनको मनमा ईर्ष्या र मोह उत्पन्न भयो। उनले दरबारमा हेर्दा उनले पानीको सतह र भुइँमा रहेको जमिन बीचको भिन्नता देख्न सकेनन् र उनी भुईंको जालमा पसे र यो दृश्य देखेपछि द्रौपदी हाँस्न थालिन र भनिन  ’आन्धाका छोरा अन्धा’ भन्दा दुर्योधनको मनमा  घाउ लाग्यो । त्याहाँबाट फर्किए पछि द्रौपदीको अपमान गर्ने भूमिका तयार भएको थियो। त्यो नै महाभारत युद्धको पहिलो तयारी थियो ।  दुर्योधनका तीन गल्तीहरूः जब युद्धमा भीमले दुर्योधनको फिला निकाले उसको फिला रगतले भिजेको थियो र युद्धको मैदानमा उ लडेको थियो । मृत्युको सन्मुख थियो  , भूमिलाई हेर्दै श्रीकृष्णलाई हेरेर उनले बारम्बार आफ्नो हातका तीन औंलाहरू उठाएर केहि बताउने कोसिस गरे। पीडाको कारण, उसको मुखबाट बिस्तारै आवाज आयो ।     यस्तो अवस्थामा श्रीकृष्ण उस्को सामुन्ने  गए र भन्न लागे कि तपाई केहि भन्नु चाहानुहुन्छ ? तब दुर्योधनले भने कि मैले महाभारतको युद्धमा तीनवटा गल्ती गरेका थिए, यी गल्तीहरूको कारण मैले  युद्ध जित्न सकिन ।     र यो अवस्थामा ति गल्ती भन्न चाहन्छु ।यदि समय मै ति गल्तीहरूलाई मैले  पहिचान गरेको भए, आज विजयको मुकुट मेरोमा टाउको हुने थियो । श्री कृष्णले दुर्योधनलाई उनका तीन गल्तीहरूको बारेमा सोधे, र दुर्योधनले भने, पहिलो गल्ती त्यो थियो कि मैले आफैं नारायणको सट्टा नारायण सेना छनौट गरे । यदि नारायण युद्धमा कौरवासको पक्षमा रहेको भए परिणाम आज अर्कै हुने थियो ।       दोस्रो गल्ती मैले आफ्नी आमाको म अजम्बरी हुने कुरा बताइसकेपछि पनि मैले गोप्य अङ्ग रूखको पातले छोपेर नाङ्गो शरीरमा आमा अगाडि गए। यदि म नग्नताका साथ गएको भए आज कुनै योद्धाले मलाई हराउन सक्दैन थियो ।     तेस्रो र अन्तिम गल्ती उसले गरेको थियो अन्ततः युद्धमा गल्ती। यदि म युद्धमा सधैं  अगाडि गएको भए मैले धेरै कुरा बुझ्न सक्थे र हुन सक्छ मेरो कमजोरीले मेरा भाइ र साथीहरू पहिले नै मारिए ।     श्री कृष्णले नम्रतापूर्वक दुर्योधनको कुरा सुने, र उनलाई भने,‘तपाईको पराजयको मुख्य कारण तपाईको अन्यायपूर्ण व्यवहार र तपाईका आफ्नै कुलवधुको लुगा लगाउनु हो। तपाईंले आफ्नै कर्मबाट आफ्नो भाग्य लेख्नुभयो। ’’ श्रीकृष्णले फेरि स्पष्ट भने  कि तपाईंले यी तीनवटा दुवर््यवहारका कारण हार्नुभएन, तर तपाईं अधर्मी हुनुहुन्थ्यो त्यसैले हर्नुभयो। भन्दै धर्मका कुरा सुनाए यो सुनेर, दुर्योधनले आफ्नो वास्तविक सबै  गल्तीहरु महसुस गरे तर के गर्नु त्यतिबेला सम्म कौरब वंश नास भैसकेको थियो ।  

ताजा समाचार

काभ्रेटाइम्स साप्ताहिक

डाटा छैन...

विज्ञापनका लागि:9841410162

ठेगाना
  • बनेपा, काभ्रे
  • kavretimes@yahoo.com
  • kavretimesw@gmail.com
  • 011-663049, 9841410162
हामीलाई फलो गर्नुहोस्